Verrijkte omgeving
Hoogleraar Neuropsychologie Erik Scherder – landelijk bekend geworden door de masterclass bij De Wereld Draait Door – is verbonden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam (VU), maar is als Healthy Ageing-boegbeeld een warm pleitbezorger van het damspel: “Bij dammen is bij uitstek sprake van actief en creatief denkwerk in een verrijkte omgeving en dat is heel gezond! Dammen is een al uitdaging en de hersenen reageren het beste als er iets nieuws is, als men wordt uitgedaagd en als je een beetje je best moet doen. Zenuwcellen die vuren zoeken hun buren.”
Executieve functies
De voortdurende uitdaging en prikkeling komt volgens de bevlogen hoogleraar de doorbloeding en de stofwisseling ten goede en stimuleert de ontwikkeling van de prefrontale cortex en de aanleg van neurale netwerken. Meer specifiek hebben de executieve functies volgens Scherder baat bij denkspelen als dammen. Behalve het denken (werkgeheugen, planning, reflectie, etc.) wordt ook het bijpassend gedrag gevormd: een denkhouding aanwennen, emoties hanteren, geduld oefenen. Kwaliteiten die door hun omgeving meestal als het meest waardevol worden gezien. Evident is de meerwaarde voor jonge kinderen, maar Scherder benadrukt ook het positieve effect voor ouderen. Als toonbeeld van actief en gezond oud worden noemt hij Egbertje Leutscher (1902-2014) die naast wandelen, puzzelen, zingen en gezond eten in het damspel een even bijzonder als uitdagend tijdverdrijf had.
Levensgeluk
Dammen levert een unieke bijdrage aan de hersenontwikkeling. Het is een creatief spel waarbij je op vele fronten moet schakelen. Door te dammen zorgt men ervoor dat er een grotere activiteit plaatsvindt bij de insula, een eiland in het hersengebied. In de insula worden zintuigelijke prikkels gebundeld binnen een emotionele context. Daardoor ervaar je diepe emoties zoals intens geluk, verrassing, diep verdriet en ontroering. In het dagelijkse leven komt dat niet veel voor.
Door het beoefenen van het damspel worden deze piekmomenten meer gemeten door het euforisch gevoel wat men krijgt bij het spel. Denk bijvoorbeeld aan het zien van een geweldige vondst, het uithalen van een mooie combinatie of het winnen van een partij van een hele sterke tegenstander. Dit soort euforische momenten geeft een goed gevoel.
Cognitieve reserves
Dammen kan je op elke leeftijd beoefenen en dat maakt het ook toegankelijk voor verschillende doelgroepen. Door te dammen bouwt men cognitieve reserves op. De cognitieve reserves kan op elke leeftijd worden verworven door aan mentale inspanning zoals dammen te doen. Veel cognitieve reserves vertraagt ook symptomen van dementie. De ziekte dementie komt in deze huidige maatschappij veel vaker voor.
Tegenwoordig wordt het denkwerk overgelaten aan de computer en dat maakt het brein inactief. Het brein moet meer in beweging komen, meer variatie in het denkwerk. Dammen is een uitdagend, maar ook complex spel en dat stimuleert het opbouwen van je cognitieve reserves. Geen enkele dammer is namelijk uitgeleerd, want er zijn altijd wel weer nieuwe vindingen. Daarnaast heeft het sociale karakter ook een enorme invloed op je cognitieve reserves.
