Over meerdere schijven dammen: denksport ingezet als sociaal bindmiddel in Smallingerland en Opsterland
Verslag door: Anne Roel van der Meer
Bron: Leeuwarder Courant
Foto: Lisa Scholtens
Het dambord als ontmoetingsplek, het damspel als middel om de geest soepel te houden. Dat is het idee van Fitter Brein, het project dat nu Friesland heeft bereikt.
Zo’n Nederlands kampioenschap dammen in Drachten is leuk, zeker voor de uiteindelijke kampioen, maar hoe zorg je er nou voor dat zo’n titelstrijd een beetje beklijft? Hoe zorg je ervoor dat het tot en met zaterdag niet alleen over meerslagen gaat, over briljante zetten, over wit begint en zwart wint? Kortom: hoe levert een NK een blijvende nalatenschap op?
Jan van Dijk (33), Fries en Nederlands topdammer uit Wolvega (voorheen Ureterp), stelde zichzelf die vragen toen hij werd gevraagd om het NK te organiseren. Hij ging op zoek naar een manier om het dammen niet alleen als topsport te presenteren in Drachten, maar ook als sociaal bindmiddel én als manier om mentaal scherp te blijven. De zoektocht duurde niet lang. Hij kwam uit bij het project Fitter Brein.
Dampotjes tussen oud en jong
Het Healthy Ageing Network Noord-Nederland (HANNN) begon daar in 2019 mee. ,,We gebruiken dammen als een manier om sociale ontmoetingen, binding en mentale fitheid tot stand te brengen”, zei Zainal Palmans dinsdagochtend tijdens een bijeenkomst in het Drachtster Van der Valk-hotel. Palmans is coördinator van Fitter Brein en was als jeugddammer ooit zesde van de wereld.
,,We organiseren damontmoetingen in woonzorginstellingen, in buurthuizen en bibliotheken. En we proberen verbindingen te leggen tussen bijvoorbeeld scholen en verzorgingshuizen. Dat kan leiden tot dampotjes tussen ouderen en jongeren. Want dat is het mooie: dammen is geschikt voor alle leeftijdscategorieën.”
In Groningen en Drenthe timmerden Palmans en de zijnen de afgelopen vier jaar al aardig aan de weg. Hoewel, dat gebeurde vooral nadat de dam die corona opwierp, was verdwenen. In Friesland was Fitter Brein tot nu toe afwezig.
Maatschappelijke meerslagen
Jan van Dijk, lid van damclub Oerterp-Drachten, zag zijn kans schoon: hij verbond Fitter Brein aan het NK en is kersvers projectleider in Friesland. In Smallingerland en Opsterland wordt dammen vanaf nu ingezet om maatschappelijke meerslagen te maken. Er zijn inmiddels twaalf noordelijke gemeenten voor het project gevallen. Allerlei verschillende sport-, zorg- en welzijnsorganisaties slaan er de handen voor ineen.
Kim Assen, programmamanager van Sportbedrijf Drachten, vertelde dat het in principe haar doel is om zoveel mogelijk mensen in de gemeente in beweging te krijgen. Nu word je van dammen niet per se fysiek fitter, maar het helpt wel de geest gezond te houden. Dammen daagt uit.
Klopt, zei Inez Overwijk van het gezondheidsplatform Sûnenz, een denksport als dammen kan helpen om mensen langer vitaal te houden. ,,Er staat druk op de zorg, er is sprake van vergrijzing, mensen moeten steeds langer in hun eigen huis blijven wonen. Dan helpt het als ouderen lang actief blijven. En met dammen kan dat. Het zou geweldig zijn als steeds meer senioren lid worden van een damvereniging. Dat helpt ook tegen eenzaamheid.”
Onder aan de streep
Het ledental bij damclubs loopt al jaren terug, net als het aantal vrijwilligers. ,,Maar een toename van leden mag nooit het eerste doel zijn van dit project”, zei Bert Dollekamp. Hij noemt zichzelf dam-pedagoog en was dinsdag gespreksleider. ,,Wat mij betreft zou het onder aan de streep een mooie bijvangst zijn.”
Wil Fitter Brein een blijvertje zijn, dan moeten er meer vrijwilligers worden gevonden. ,,Je moet meer mensen hebben die het organiseren”, vertelde Palmans. ,,Daarom willen we jongeren opleiden, maar bijvoorbeeld ook welzijnsmedewerkers in woonzorginstellingen. De regie moet uiteindelijk bij een instelling of een buurthuis zelf komen te liggen. Dan kan dit een groot succes worden.”
Zonder mededogen
Een tijdje geleden was hij in een zorgcentrum in Hoogeveen. Een fitte mevrouw van 100 jaar, een nieuwe bewoonster, speelde tegen een man die veel vaker een potje damde. ,,Ze veegde hem zonder mededogen van het bord. Ze was blij en hoorde er meteen bij. Dat is precies wat we voor ogen hebben.”
