KNDB en Fitter Brein brengen het damspel naar de mensen toe

De KNDB omarmt het stimuleringsproject Fitter Brein, dat clubs, gemeentes en instellingen helpt het damspel in te zetten als laagdrempelige, veilige en rijke omgeving voor het stimuleren van mentale fitheid en sociale binding. NOC*NSF ondersteunt het intensiveren van deze maatschappelijke rol, die ook terug te vinden is in lokale sport- en gezondheidsakkoorden. En wat meer is, het biedt onze sport een mooie kans om weer wat kleur op de wangen te krijgen.

Door Bert Dollekamp en Zainal Palmans

De juiste richting

‘Ledenwinst’. Zo lang wij dammers dammen, prijkt de doelstelling op menig beleidsplan. Lukt niet echt, daar zijn we het

inmiddels wel over eens. Tegenwoordig spreken we van ‘natuurlijk verloop’ en we weten allemaal waar dat naar toe gaat. In elk geval niet naar de damclub. Daar bent u het wel mee eens toch?

Best frustrerend. Toch heeft u allemaal ook leuke ervaringen. Aan de keukentafel thuis. De damtafel in het park. Het bord in de wachtruimte van het revalidatiecentrum. Het scholendamtoernooi. Een reclamespotje van de kruidenier. Onlangs nog het kroeg/terras dammen in de Leidse binnenstad. Potje dammen met opa of oma in het bejaardenhuis. Overkomst tussen deze willekeurige voorbeelden: het damspel komt naar de mensen toe!

Grootmeester Fitter Brein

Op de foto zien we Egbertje Leutscher (1902-2014) op haar 109de verjaardag. In 2016 was ze in Groningen bij de WK match tussen Roel en Jan postuum eregast als Grootmeester Fitter Brein. Moet je kijken wat een energie. De concentratie en spelvreugde spat van de foto af!

Bij die match werd ook de kiem gelegd voor het gelijknamige project dat in 2019 onder leiding van Zainal Palmans het levenslicht zag bij gezondheidskoepel Healthy Ageing Network Northern Netherlands (HANNN).

Meer gezonde jaren

Dat is het motto dat HANNN hanteert bij het (samen met organisaties) bouwen aan een omgeving die een gezonde leefstijl

stimuleert voor alle inwoners van de noordelijke regio. Dat gaat over leefomgeving, schone lucht, verantwoorde voeding, voldoende beweging. Maar ook je hersens gebruiken is goed voor een mens. Niet alleen in je werk, ook als ontspanning in je vrije tijd.

Bijvoorbeeld met een potje dammen. Simpel te leren, voor jong en oud, gendervrij, taalonafhankelijk, goedkoop, makkelijk te organiseren. Tel uit je winst voor het project Fitter Brein, dat met een enthousiast team nu ruim drie jaar bezig is om het damspel in Drenthe, Groningen en sinds kort ook Friesland een brede maatschappelijke toepassing te geven. Opbrengst: mentale fitheid en sociale binding, zijnde de twee pijlers waarop we ons project bouwen.

De vonk slaat over

Het damspel is in al haar vormen een krachtig middel als zingevende bezigheid, ook voor kwetsbare mensen, die het gevoel krijgen dat ze er nog toe doen. Een simpel spel als dammen kan zo toch van grote waarde zijn. In de lokale sport- en

gezondheidsakkoorden wordt stevig ingezet op het bevorderen van diversiteit en inclusie. Hoe mooi is het dan dat iedereen kan (leren) dammen.

Bij onze contacten met gemeentes en instellingen merken we dat de vonk overslaat.

En daarmee ook de bereidheid om dammen structureel in te passen in het aanbod, inclusief de personele inzet die daarvoor nodig is. Waarbij onze partners graag leren van elkaar. De damclub kan helpen, maar heeft niet de regie. Die kant moeten we op!

Landelijk pilotproject

De KNDB en Fitter Brein zijn voornemens om, op grond van de ervaringen in twaalf noordelijke gemeentes, de maatschappelijke toepassing van het damspel ook landelijk vorm te geven. De komende drie jaar willen we in elk van de

overige negen provincies minimaal één succesvol pilotproject opzetten. Damverenigingen kunnen zich (desgewenst samen met een naburige club) aanmelden om mee te draaien. We zullen neit meteen alle aanvragen kunnen honoreren. Maar de hoop is dat net als in het Noorden ook in de andere regio’s een olievlekwerking ontstaat.

Fitter Brein helpt de damverenigingen waar nodig. In elk geval bij het schrijven en implementeren van een projectplan. Maar bijvoorbeeld ook bij de aanvraag van een lokale subsidie of het opzetten van een samenwerkingsnetwerk. Als vereniging krijg je bovendien ondersteuning vanuit het lokale sport- en gezondheidsakkoord.

Daarin staan afspraken over het bevorderen van een gezonde leefstijl tussen instanties als woonzorglocaties, welzijnswerk, scholen, sportclubs en bibliotheken. Met Fitter Brein doet de damclub daar volwaardig aan mee. Van samen optrekken met lokale organisaties als overheid, zorg/welzijn en onderwijs word je bovendien ook als damclub alleen maar beter. Over kleur op de wangen gesproken!

Goed bezig

Projectleider Zainal Palmans is blij dat de KNDB zich aansluit bij de Fitter Brein ambitie om het damspel terug te brengen naar de samenleving. ,,Dit is een belangrijke stap en een enorme stimulans en waardering voor ons team. Ook de subsidie die de bond hiervoor krijgt van NOC*NSF is een teken dat we goed bezig zijn. Samen met onze maatschappelijke partners willen we de leefomgeving van mensen een gezonde en positieve impuls geven, door de generaties, jong en oud, weer aan het dammen krijgen. In het Noorden merken we al dat we met bescheiden middelen veel kunnen bereiken. Met als basis het realiseren van terugkerende (bijvoorbeeld maandelijkse) damontmoetingen op zoveel mogelijk plekken en de deelnemers een leuke ochtend of middag te bezorgen. Dat lukt omdat we instellingen helpen dat zélf te onderhouden. En omdat men zélf ervaart dat mensen er echt plezier aan beleven.”

Tweezijdige aanpak

Zoals altijd zijn er mensen nodig om activiteiten te organiseren, uit te voeren en te continueren. Dat kunnen damclubs niet alleen want er is een chronisch tekort aan kader. Vaak komt het werk op de schouders van dezelfde mensen neer. We moeten dus ook bij Fitter Brein roeien met de riemen die we hebben. Dat doen we net als in die roeiboot met een tweezijdige aanpak, die de beste kans geeft op gestage vooruitgang. Daarmee bedoelen we dat zowel mensen vanuit de damclub als professionals vanuit gemeente en instellingen betrokken zijn.

Vanuit de damclub zijn in eerste instantie enkele mensen nodig om contact te leggen met de gemeente en samen een plan van aanpak te maken. Daar krijg je hulp bij. Veelal is dan een goede volgende stap om een interactieve ‘Kick-off’ te organiseren met maatschappelijke partners. Behalve uitleg en een potje dammen biedt het vooral kans om te netwerken en dat werkt!

Begeleider Fitter Brein

Als het project in de steigers staat volgt enige scholing van Fitter Brein begeleiders, afgestemd op situatie ter plekke. Ook daarbij bieden we ondersteuning. Alle partners ontvangen een handig pakket met damborden en instructiemateriaal.

Activiteitenbegeleiders (professionals dus) binnen instellingen krijgen een minicursus ‘leren dammen’ van een dagdeel met summiere speluitleg en tips voor de begeleiding. Ook dammers die ter plekke willen helpen hebben er baat bij. Je leert de doelgroep kennen, maar ook om je daminzicht op een laag pitje te zetten. Elke zet is immers interessant!

De minicursus zal ook deel uitmaken van een KNDB-opleiding Begeleider Fitter Brein, bestemd voor mensen met een damachtergrond én affiniteit met de welzijn- en zorgsector. Daarin worden elementen van de bestaande jeugdleiderscursus (organisator, trainer, arbiter) gecombineerd met relevante maatschappelijke kennis en kunde. Elke actieve en enthousiaste dammer kan aansluiten, maar we hopen vooral op deelname van onze jeugddammers, aangezien zij de toekomst hebben en de gekozen maatschappelijke insteek ook in hun (toekomstige) werk uitstekend van pas komt.

Hoe gaat het verder

Binnenkort krijgt elke vereniging nadere informatie van de KNDB, waaronder een aanmeldingsformulier. Achtergrond, voorbeelden en reportages rond het project zijn te vinden op www.fitterbrein.nl. Bij specifieke vragen kunt u het beste de projectleiding een mailtje sturen: info@fitterbrein.nl