Dammen, het ingrediënt om sociaal contacten te voeden?
René Veenstra, hoogleraar sociologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, onderzoekt de rol van groepsprocessen in het sociale gedrag van mensen en met name jongeren. Dit kan bijvoorbeeld gaan over pestgedrag, maar ook over crimineel gedrag.
Daarnaast was hij fanatiek dammer. ‘De jaren dat ik lid was, ben ik veel rare vogels tegengekomen. Buitenbeentjes in de samenleving kunnen functioneren in een damclub. Teamwedstrijden vond ik altijd het leukste. Je kunt dan vreemde knakkers in je eigen team of bij een tegenstander hebben. Je brengt dan een lange tijd met zo’n iemand door, terwijl je dat buiten de damclub niet zou doen, omdat je veel verschilt. Een denksport is daarmee heel inclusief’ zegt hij. We stelden René zeven vragen over pesten, meetinstrumenten en sociaal gedrag.
Interview: Lieke 't Hart
#1 Waar doe je onderzoek naar als socioloog?
Sociologen kijken vaak naar de invloed van het netwerk van mensen. Wie met wie contact heeft. Wie door wie geholpen wordt. We met elkaar bevriend is. Mensen die veel met elkaar omgaan lijken vaak ook veel op elkaar. De vraag is of dat komt omdat ze zo waren en daardoor elkaar opzochten of dat ze elkaar ook echt hebben beïnvloed. Dat kan op een positieve manier zijn maar ook op een negatieve manier, zoals bij crimineel gedrag en pestgedrag.
#2 Hoe is het met preventie van pesten gesteld?
Naar pesten wordt nu een jaar of vijftig onderzoek gedaan. Daardoor weten we nu dat pesten een probleem van de groep is maar dat de oplossing ook uit groep kan komen. Bij het aanpakken van pesten heeft het weinig zin om pesters te straffen. Dat werkt vaak averechts, omdat pesters vaak een sterke positie in de groep hebben en na een straf vaak wraak zullen nemen. Slachtoffers weerbaarder maken kan het individu helpen, maar verandert niks aan de normen in de klas. Vaak kiezen de pesters dan nieuwe slachtoffers. Om er een fijne school van te maken is het nodig dat alle kinderen doorhebben dat het pesten moet stoppen. In Nederland werken nu ongeveer 400 scholen met KiVa. Dat is een programma om een positieve sfeer op school te krijgen en te zorgen dat alle kinderen een fijne schooltijd hebben.
#3 Welke meetinstrumenten gebruik je daarbij?
Naast vragenlijsten om gedrag of opvattingen te meten, brengen we het netwerk in kaart. Dit kan in schoolklassen, waarbij klasgenoten kunnen aankruisen met wie ze bevriend zijn en wie ze helemaal niet leuk vinden. Maar netwerken kunnen ook worden gebaseerd op communicatie via mobiele telefoons. De politie heeft de laatste jaren enkele grote berichtendiensten van criminelen gehackt. Dat biedt dan mogelijkheden om bijvoorbeeld het netwerk bij wapenhandel te bestuderen.
#4 Hoe belangrijk is sociaal zijn?
Dat is heel belangrijk. De mens is hard-wired om sociaal te zijn volgens de antropoloog en evolutiebioloog Robin Dunbar. Hij stelde vast dat de relatieve grootte van de neocortex in verband staat met de groepsgrootte waarin dieren leven. De mens heeft een relatief grote neocortex en daarmee beschikken wij over de hersencapaciteit voor hogere-orde denken. Dit zorgt er voor dat wij kunnen leren, intenties van anderen herkennen en hun kunnen imiteren. Dat vergroot onze mogelijkheden om vooruit te kunnen kijken: op zowel de toekomst van anderen als die van onszelf. Het vergroot daarmee onze mogelijkheid voor doelgericht gedrag. Dat stelt de mens in staat om emotioneel in anderen te investeren en maakt wederkerigheid, langdurige relaties en samenwerking mogelijk.
#5 Hoe belangrijk is sociaal zijn voor je mentale gezondheid?
Na roken is het hebben van gezonde relaties een belangrijke voorspeller voor de levensduur. Eenzaamheid kan veel levensjaren kosten. Daarnaast kunnen negatieve sociale relaties ook slecht zijn voor de mentale gezondheid.
#6 Kan dammen werken als sociaal bindmiddel?
Mensen die dezelfde dingen doen of dezelfde dingen leuk vinden ontmoeten elkaar sneller en raken eerder bevriend dan zij die erg verschillen. Mensen die met elkaar omgaan lijken ook vaak op elkaar. Dammen is een sociale bezigheid, je brengt tijd met elkaar door. Daarbij hoef je niet de hele tijd te kletsen, maar je bent toch bij elkaar. Ook is je brein aan het werk. Ik ben zelf ook dammer geweest. De jaren dat ik lid was, ben ik veel rare vogels tegengekomen. Buitenbeentjes in de samenleving kunnen functioneren in een damclub. Teamwedstrijden vond ik altijd het leukste. Je kunt dan vreemde knakkers in je eigen team of bij een tegenstander hebben. Je brengt dan een lange tijd met zo’n iemand door, terwijl je dat buiten de damclub misschien niet zou doen, omdat je te veel verschilt. Een denksport is daarmee heel inclusief.
#7 Is dammen een hulpmiddel voor ouderen die kampen met eenzaamheid?
Dammen kan zeker helpen om eenzaamheid te verminderen. Voor mensen is het belangrijk om activiteiten te hebben waar ze naar uit kijken, zoals familie bezoeken of naar een sportwedstrijd gaan. Dit geeft ook structuur aan je week. Dammen kan ook iets zijn om je op te verheugen. De clubavonden, teamwedstrijden en toernooien kunnen een leuke invulling van je leven zijn.
